42016Lut

ODSZKODOWANIE OD SZPITALA cz. I

błąd medyczny
błąd w sztuce lekarskiej
odszkodowanie od szpitala

odszkodowanie za błąd lekarskiOdszkodowanie jest najczęściej świadczeniem pieniężnym, które jest należne poszkodowanemu (np. pacjentowi), który doznał uszczerbku w majątku (szkoda majątkowa) lub innych dobrach (szkoda niemajątkowa – krzywda). Zobowiązanym do spełnienia świadczenia (odszkodowania) jest podmiot, który tę szkodę wyrządził (np. lekarz), bądź podmiot, który ponosi za tę szkodę odpowiedzialność (np. szpital).

W związku z wykonywaniem świadczeń medycznych, najczęściej mamy do czynienia z odpowiedzialnością cywilną, która realizuje się poprzez kierowanie przez poszkodowanych pacjentów roszczeń o zapłatę do pracowników medycznych (np. lekarzy, pielęgniarek, położnych), którzy wykonali na ich osobie zabieg medyczny, będący przyczyną powstałej szkody (np. utrata zdrowia). Za tę szkodę oprócz pracownika medycznego (lekarza), może odpowiadać również inny podmiot, np. zakład leczniczy, w którym dłużnik – lekarz pracuje.

Głównym celem odszkodowania jest wyrównanie uszczerbku, który doznał poszkodowany, w tym wypadku najczęściej pacjent.

Przy powstaniu szkody majątkowej, poszkodowany ma prawo do żądania restytucji naturalnej (działania zmierzające do przywróceniu stanu sprzed zdarzenia wyrządzającego szkodę) lub pieniężnej (zapłata określonej kwoty). Uszczerbek na zdrowiu najczęściej można wyrównać jedynie za pomocą świadczenia pieniężnego, dlatego najczęstszym roszczeniem poszkodowanych pacjentów jest żądanie zapłaty przez dłużnika (lekarza, położną, szpital) określonej kwoty pieniężnej, tytułem odszkodowania lub zadośćuczynienia.

O zasadności tych roszczeń najczęściej decyduje sąd cywilny podczas postępowania sądowego wszczętego na żądanie pacjenta wyrażone w pozwie złożonym przez niego w sądzie. W postępowaniu takim poszkodowany pacjent najczęściej jest powodem, a pracownik medyczny i zakład leczniczy – pozwanymi.

Przez lata zakład leczniczy odpowiadał jedynie za tzw. „winę organizacyjną” , natomiast za winę w zakresie diagnozy i terapii, odpowiadał lekarz. Dopiero w latach 60 XX wieku Sąd Najwyższy (wyrok z dnia 8 stycznia 1965 r., II CR 2/65) przyjął pełną odpowiedzialnością zakładów leczniczych za szkody wyrządzone pacjentowi przez pracującego w nim lekarza. Pogląd sądu wynikał z faktu, że lekarz, przy wykonywaniu czynności zawodowych w szpitalu, był funkcjonariuszem państwowym, w związku z czym za szkody wyrządzone przez funkcjonariusza publicznego odpowiadał Skarb Państwa oraz państwowe osoby prawne (art. 417-420 k.c.).

W 1999 roku, na mocy ustawy z dnia 31 sierpnia 1991 roku o zakładach opieki zdrowotnej (Dz.U. Nr 91, poz. 408), większość szpitali i przychodni, które do tej pory należały do Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego stały się, poprzez wpis do rejestru sądowego, samodzielnymi publicznymi zakładami opieki zdrowotnej mającymi osobowość prawną. Zmiana ta miała wpływ na odpowiedzialność prawną tych jednostek, a także zatrudnionych w nich lekarzy. W związku z tym, że szpitale i przychodnie przestały być jednostkami budżetowymi, w procesach odszkodowawczych zaczęły występować we własnym imieniu, same ponosząc odpowiedzialność za swoje zobowiązania za szkody wyrządzone pacjentom.

Kolejne zmiany, które wpłynęły na podstawę prawną odpowiedzialności cywilnej zakładów leczniczych, to dostosowanie art. 417-4202 k.c. do art. 77 ust. 1 Konstytucji RP. Art. 418 k.c.  został uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją RP, uchylono też art. 419-4202 k.c. Skutkiem powyższego podstawą odpowiedzialności za szkody wyrządzone przy leczeniu są obecnie art. 415, 416, 429 i 430 k.c., niezależnie od tego, czy pozwanym w procesie jest publiczny, czy też niepubliczny zakład leczniczy.

Odpowiedzialność szpitala na podstawie art. 415 k.c. znajduje zastosowanie w razie winy własnej zakładu leczniczego, będzie to najczęściej tzw. „wina organizacyjna”. Szkoda pacjenta, w takim przypadku, wynika z niewłaściwej organizacji lub nieprawidłowego funkcjonowania zakładu leczniczego, braku odpowiedniego personelu, niedostatecznych kwalifikacji personelu, braku wymaganego sprzętu, urządzeń i aparatów, nieodpowiednich warunków w których podejmowana była terapia.

Drugą, najczęstszą podstawą prawną, na której sąd opiera odpowiedzialność zakładu leczniczego w procesach sądowych, zasądzadzjac od szpitala na rzecz pacjenta odszkodowanie i zadośćuczynienie, to art. 430 k.c. – odpowiedzialność za lekarza, jako podwładnego. Art. 430 k.c. stanowi, że „kto na własny rachunek powierza wykonanie czynności osobie, która przy wykonywaniu tej czynności podlega jego kierownictwu i ma obowiązek stosowania się do jego wskazówek, ten jest odpowiedzialny za szkodę wyrządzoną z winy tej osoby przy wykonywaniu powierzonej jej czynności”.

Pracujący w szpitalu lekarz zawsze jest podwładnym, bowiem działa w strukturze organizacyjnej zakładu leczniczego. Stopień zależności podwładnego może być różny w zależności od zajmowanego stanowiska i rodzaju wykonywanej pracy, co nie zmienia faktu, że stosunek podwładności zawsze będzie w takim przypadku istniał. Z tego też powodu, zakład leczniczy (np. szpital) zazwyczaj ponosi odpowiedzialność nie tylko za szkody wynikające z własnego zawinienia, czyli z tzw. winy organizacyjnej, ale również za szkody wyrządzone przez swoich podwładnych. Podwładnymi w tym rozumieniu są nie tylko osoby wykonujące zawody medyczne w szpitalu zatrudnieni na umowę o pracę, ale również pracujący w danym zakładzie na zasadzie np. „kontraktu”. Różnica w obu sytuacjach jest taka, że w tym pierwszym przypadku, kiedy szkodę wyrządził pracownik zatrudniony na umowę o pracę, odpowiedzialność za tę szkodę ponosi jedynie zakład leczniczy (art. 120 ustawy kodeks pracy), natomiast w drugim – odpowiedzialnymi są zakład i lekarz solidarnie.

Wyróżnić trzeba jeszcze taką sytuację, w której np. lekarz na terenie zakładu leczniczego prowadzi prywatną praktykę i przyjmuję „prywatnych” pacjentów. W takiej sytuacji zakład leczniczy nie odpowiada za szkody wyrządzone przez tego lekarza w związku z tymi „prywatnymi” czynnościami, a odpowiedzialnym za nie jest sam lekarz.

W części drugiej artykułu omówię bardziej szczegółowo „winę organizacyjną” szpitala.