132015Sie

ZGODA PACJENTA NA UDZIELENIE ŚWIADCZENIA MEDYCZNEGO cz. II

Kontynuując temat zgody pacjenta na wykonywanie świadczeń medycznych, poniżej przybliżam Państwu dwie z pięciu przesłanek, od których uzależniona jest prawna skuteczność zgody pacjenta na jakąkolwiek interwencję medyczną. Przesłanki te zostały wymienione w pierwszej części wpisu, który dostępny jest pod poniższym linkiem. Zapraszam do lektury 😉

  1. Podmiot uprawniony do wyrażenia zgody

Podmiotem, który zawsze, jako pierwszy, jest uprawniony do wyrażenia zgody – jest sam pacjent tj. osoba, na której dana interwencja medyczna będzie dokonywana. Z analizy przepisów prawa cywilnego, Ustawy o zawodach lekarzy i lekarza dentysty (z dnia 5 grudnia 1996 roku – tekst jednolity) oraz Ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (z dnia 6 listopada 2008 roku) wynika jednak, że podmiot wyrażający zgody (nawet, jak będzie to pacjent) musi mieć kompetencję do jej wyrażenia, tj.:

  1. musi posiadać pełną zdolność do czynności prawnych tj. być osobą pełnoletnią i nieubezwłasnowolnioną;
  2. znajdować się w stanie, w którym ma możliwość świadomie wyrazić taką zgodę.

W przypadku, gdy osoba NIE posiada pełnej zdolności do czynności prawnych, bądź NIE jest osobą pełnoletnią (ust. a), konieczne jest zastosowanie instytucji zgody zastępczej tj. zgody przedstawiciela ustawowego, opiekuna faktycznego (w przypadku gdy pacjent jest: małoletnim, który nie ukończył 16 lat lub osobą ubezwłasnowolnioną całkowicie), bądź zgody kumulatywnej tzw. „podwójnej” (w przypadku małoletniego, który ukończył 16 lat) tj. jednocześnie pacjenta i jego przedstawiciela ustawowego albo, w przypadku różnicy zdań tych podmiotów – zezwolenia sądu opiekuńczego.

W przypadku, gdy pacjent znajduje się w stanie, w którym nie może świadomie wyrazić takiej zgody (ust. b), niezbędne jest zezwolenia na dokonanie świadczenia medycznego przez sąd. Podkreślić należy, że różne mogą być przyczyny braku zdolności pacjenta do wyrażenia ww. zgody. W skrajnych przypadkach osoba taka może być nieprzytomna, jednakże stan taki może być również spowodowany m.in. wysoką gorączką pacjenta, pozostawaniem go pod wpływem środków farmakologicznych upośledzających jego percepcję, spożytym alkoholem, zażytymi narkotykami, czy też silnym osłabieniem. Za każdym razem to lekarz musi ocenić, czy pacjent jest w stanie świadomie wyrażać swoją wolę, jeżeli uzna, że tak nie jest, winien zwrócić się do sądu opiekuńczego o rozstrzygnięcie sprawy i wydanie zezwolenia na dokonanie świadczenia medycznego zgodnie z art. 32 ust. 2 Ustawy o zawodach lekarzy i lekarza dentysty.

Ponadto, zezwolenie sądu opiekuńczego potrzebne jest również w przypadku, gdy zabieg medyczny ma dotyczyć małoletniego (zarówno w przypadku zgody zastępczej, jak i kumulatywnej), bądź ubezwłasnowolnionego całkowicie, który nie posiada on przedstawiciela ustawowego, bądź nie można się z tym przedstawicielem porozumieć (np. gdy przedstawiciel ustawowy uległ wypadkowi wraz z pacjentem i jest nieprzytomny, bądź nie żyję; gdy nie można ustalić jego miejsca pobytu). Dodać należy, że sądem właściwym do wydania wspomnianego wyżej zezwolenia jest sąd opiekuńczy, w okręgu którego czynność medyczna ma być wykonana.

  1. Obowiązek informacyjny i jego zakres

Aby pacjent był w stanie podjąć skuteczną prawnie decyzję w przedmiocie wykonania na nim zabiegu medycznego niewątpliwie musi dysponować odpowiednią wiedzą w zakresie stanu swego zdrowia, charakteru planowanej czynności, każdorazowych ryzkach i rokowaniach. Biorąc powyższe pod uwagę, stwierdzić należy, że dla skuteczności zgody wymagane jest również uprzednie kompleksowe poinformowanie leczonego, osoby decydującej za nią, bądź – w przypadku zgody kumulatywnej – obu tych podmiotów, o:

  1. stanie zdrowia pacjenta i rozpoznaniu chorobowym;
  2. innych możliwych metodach diagnostycznych i leczniczych, także o następstwach ich zastosowania, bądź zaniechania ich zastosowania;
  3. wynikach leczenia oraz rokowaniu w danym przypadku.

Należy wskazać, że niewykonanie tego obowiązku informacyjnego, bądź wykonania go niewłaściwie tj. udzielenie informacji niekompletnych, nierzetelnych, w sposób nieprzystępny lub niezrozumiały dla pacjenta powoduje, że wyrażona przez niego zgoda jest NIEWAŻNA, nie wywołuje więc żadnych skutków prawnych, a zatem wykonanie zabiegu jest nielegalne. Dodać trzeba, że informacja udzielona po zabiegu nie legalizuje go. Wyjątkiem od tej zasady jest sytuacja, kiedy w trakcie wykonywania zabiegu operacyjnego albo stosowania metody leczniczej lub diagnostycznej wystąpią okoliczności, których nieuwzględnienie groziłoby pacjentowi niebezpieczeństwem utraty życia, ciężkim uszkodzeniem ciała lub ciężkim rozstrojem zdrowia, a nie ma możliwości niezwłocznie uzyskać zgody pacjenta lub jego przedstawiciela ustawowego. W opisanej sytuacji, lekarz ma prawo, bez uzyskania zgody pacjenta, zmienić zakres zabiegu bądź metody leczenia lub diagnostyki w sposób umożliwiający uwzględnienie tych okoliczności, a następnie ma obowiązek poinformować niezwłocznie pacjenta o wykonanych czynnościach.

Podmiotami, które są uprawnionymi do uzyskania ww. informacji, oprócz osób, które mają zdolność decyzyjną w przedmiocie wyrażenia opisywanej zgody, to również osoby upoważnione przez pacjenta/przedstawiciela ustawowego pacjenta. Obowiązujące prawo nie wprowadza w tym zakresie żadnych ograniczeń, co oznacza, że pacjent, bądź jego przedstawiciel ustawowy, jest w tym zakresie zupełnie swobodny i może wskazać jedną lub więcej osób, wyznaczając im nawet zróżnicowany zakres uprawnień. Nie ma również znaczenia, czy są to osoby najbliższe, czy też osoby obce.

Ponadto, zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 2 Ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta lekarz może udzielić osobie bliskiej informacji w przypadku pacjentów:

  1. którzy nie ukończyli 16 lat;
  2. nieprzytomnych;
  3. niezdolnych do zrozumienia znaczenia informacji.

Osoba bliska w rozumieniu przywołanego przepisu to: małżonek, krewny lub powinowaty do drugiego stopnia w linii prostej, przedstawiciel ustawowy, osoba pozostająca we wspólnym pożyciu oraz osoba wskazana przez pacjenta.

Dodać należy jeszcze, że zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego (wyrok z dnia 17 grudnia 2004 roku, II CK 303/04) to na lekarzu, w ewentualnym sporze sądowym, ciąży obowiązek udowodnienia, że, przed uzyskaniem zgody na zabieg rzetelnie, kompletnie i zrozumiale przekazał pacjentowi wszystkie niezbędne do wyrażenia tej zgody informację. Biorąc powyższe pod uwagę świadomość lekarza o opisanym wyżej obowiązku informacyjnym i jego zakresie, oraz sumienna realizacja tego obowiązku jest bardzo istotna w celu wyłączenia późniejszej odpowiedzialności prawnej lekarza z tytułu udzielenie zabiegu medycznego bez zgody pacjenta.

c.d.n.